Pravoslavni vjernici slave Vaskrs – praznik nad praznicima

Foto: Ilustracija

Ponoćne liturgije u hramovima širom Srbije označile su početak slavlja, uz zvona i tropar „Hristos vaskrse iz mrtvih“.

U Hramu Svetog Save liturgiju je služio episkop Petar, dok jutarnju službu predvodi episkop Tihon. Patrijarh Porfirije bogosluženje vodi u Pećkoj patrijaršiji, a u poslanici je poručio da čuda nisu samo neobični događaji, već i trenutak kada oprostimo i prekinemo krug mržnje. „Osveta je raspeće bez vaskrsenja, a nepraštanje i mržnja su smrt i zauvek zapečaćeni grob“, poručio je patrijarh.

Vaskrsenje, prema učenju, simbolizira pobjedu života nad smrću i početak novog duhovnog života. Vjernici se pozdravljaju riječima „Hristos vaskrse – Vaistinu vaskrse“, a običaj je da se jaja boje u crveno, kao simbol Hristove krvi. Prvo obojeno jaje čuva se do narednog Vaskrsa kao „čuvarkuća“.

Praznik se obilježava tri dana, a cijela sedmica nakon Vaskrsa naziva se Svjetla sedmica, ispunjena pjesmama radosti koje se pjevaju čak i u tužnim prilikama. Vaskrs je vrhunac crkvene godine, događaj koji, kako vjernici vjeruju, mijenja istoriju i daruje vječni život.

Prema jevanđeljima, Isus Hristos je raspet u petak, u subotu ležao u grobu, a u nedjelju vaskrsao iz mrtvih. Prva osoba koja je, prema predanju, srela vaskrslog Hrista bila je Marija Magdalena, a kasnije se ukazao i svojim učenicima.

Vaskrs se u pravoslavnoj tradiciji slavi u prvu nedjelju punog mjeseca nakon proljetne ravnodnevnice i jevrejske Pashe, na osnovu odluke Nikejskog sabora iz 325. godine. Datum praznika varira – najranije može pasti 4. aprila, a najkasnije 8. maja.

Običaji vezani za Vaskrs duboko su ukorijenjeni u narodnu tradiciju. Vjernici jaja boje na Veliki petak, dan kada se, prema običaju, ništa drugo ne radi, već se misli usmjeravaju na Hristovo stradanje. Jaje, simbol obnavljanja života, daruje se kao znak radosti i blagoslova. Prema predanju, Marija Magdalena je caru Tiberiju u Rimu poklonila prva jaja uz poruku o vaskrsenju.

Na ikonama i freskama Vaskrsa često se prikazuje arhangel Gavrilo na grobnom kamenu, a najpoznatija predstava sačuvana je u manastiru Mileševa kraj Prijepolja, zadužbini kralja Vladislava iz 1234. godine, koja je proglašena za sliku prethodnog milenijuma.

Vaskrs je, dakle, praznik nad praznicima, trenutak kada se, prema vjerovanju, ispunilo očekivanje svih pravednika i proroka od Adama do Jovana Krstitelja. Za vjernike, to je dan kada se život potvrđuje kao jači od smrti, a nada postaje stvarnost.